Analityka w koszykówce. Współczesna koszykówka to nie tylko talent i wytrwałość zawodników, ale również dane. Analityka w tym sporcie zdobywa coraz większą popularność, umożliwiając planowanie treningów, monitorowanie kondycji sportowców oraz udoskonalenie strategii meczowych.

Artykuł przygotowała: Olga Trzeciak, 21.01.2025

Wstęp

Współczesna koszykówka to nie tylko talent i wytrwałość zawodników, ale również dane. Analityka w tym sporcie zdobywa coraz większą popularność, umożliwiając planowanie treningów, monitorowanie kondycji sportowców oraz udoskonalenie strategii meczowych.

Trenerzy i zawodnicy korzystają z zaawansowanych technologii, aby uzyskać przewagę nad przeciwnikami, co czyni koszykówkę bardziej konkurencyjną i ekscytującą. W niniejszym artykule zawarte są kluczowe aspekty analityki w koszykówce i temu, jak dane zmieniają oblicze rywalizacji sportowej.

Zdrowie zawodnika

Dbając o zdrowie zawodników, drużyny sięgają po najnowsze technologie monitorowania parametrów zdrowotnych. Sportowcy podczas wysiłku często używają zegarków sportowych. Jednym z najlepszych zegarków jest zegarek od marki Polar, który pozwala na szczegółową analizę zdrowia, treningu i regeneracji. Dostarcza on informacji między innymi o[1]:

• Strefach tętna – od regeneracyjnych po maksymalne, co pozwala na dostosowanie intensywności treningu,
• HRV (zmienność rytmu serca) – wskazując poziom zmęczenia i regeneracji organizmu,
• Prędkość oraz dystans przebiegnięty podczas treningu,
• Analizie jakości snu – fazach snu czy czas trwania.

Dieta jest kolejnym aspektem, który odgrywa kluczową rolę w sporcie, zwłaszcza w dyscyplinach takich jak koszykówka, gdzie intensywność i dynamika gry wymagają odpowiedniego wsparcia żywieniowego, która wpływa na wydajność zawodnika, jego regenerację oraz ogólną kondycję fizyczną. Analityka w koszykówce

Dieta sportowca powinna być zbilansowana w węglowowany, białka i tłuszcze. Węglowodany stanowią główne źródło energii podczas intensywnych wysiłków fizycznych, takich jak mecze czy treningi. Zaleca się, aby spożycie węglowodanów wynosiło od 5 do 8 g na kilogram masy ciała dziennie, w zależności od intensywności treningów. Następnym makroskładnikiem jest białko, które jest niezbędne do budowy i regeneracji mięśni. Koszykarze powinni dążyć do spożycia około 2,2 g białka na kilogram masy ciała dziennie. Ostatnim elementem są tłuszcze. Pełnią ważną rolę w dostarczaniu energii oraz wspierają funkcje hormonalne i zdrowie mózgu. Zaleca się, aby tłuszcze stanowiły około 25% dziennego zapotrzebowania kalorycznego[2].

Nie tylko makroskładniki są ważne w diecie sportowca ale również zapotrzebowanie kaloryczne. Dla koszykarzy dzienne zapotrzebowanie mieści się od około 2500 do nawet 5000 kcal dziennie[3].

Ogólna sprawność fizyczna

Ogólna sprawność fizyczna koszykarzy ma kluczowe znaczenie dla ich wyników na boisku. Koszykówka to sport wymagający nie tylko technicznych umiejętności, ale także doskonałej kondycji fizycznej, siły, zwinności, wytrzymałości oraz szybkości. Koszykarze, którzy utrzymują wysoką sprawność fizyczną, mają przewagę nad rywalami, zarówno w ofensywie, jak i defensywie.

Kondycja tlenowa wpływa na zdolność koszykarzy do utrzymania wysokiej intensywności przez długie okresy. Współczesne treningi koszykarskie opierają się na szczegółowych analizach takich parametrów jak VO2 max (maksymalny pobór tlenu), prędkość reakcji czy moc generowana podczas wysiłku. Dla koszykarzy średni VO2 max wynosi 45-50 ml/kg/min, co jest wynikiem wyższym niż w większości innych sportów drużynowych[4]. Zawodnicy, którzy posiadają dobrą kondycję tlenową, są w stanie z większą łatwością pokonywać duże odległości oraz utrzymywać intensywność gry przez cały mecz.

Systemy GPS pozwalają śledzić każdy ruch zawodnika na boisku. Dane pokazują, że zawodnicy NBA przebiegają średnio 4-5 kilometrów w trakcie meczu, wykonując przy tym około 70-100 sprintów[5].

Analityka w koszykówce

Strategia w koszykówce to nie tylko taktyka na boisku, ale również spójny plan działania całego zespołu. Dzięki zaawansowanej analizie danych można udoskonalać zarówno grę ofensywną, jak i defensywną, poprawić komunikację w zespole i maksymalnie wykorzystać potencjał każdego gracza.

Strategia gry

Efektywna obrona jest kluczowym elementem w koszykówce. Drużyny z najlepszą defensywą potrafią skutecznie wymuszać straty czy ograniczać skuteczność ataku przeciwnika. Jednymi z najważniejszych statystyk są:

• Defensive Rating (DRtg) – To wskaźnik efektywności obrony drużyny, który mierzy, ile punktów zespół traci na 100 posiadanych piłek. Zespoły z niskim DRtg zwykle są bardziej skuteczne w obronie,
• Liczba punktów traconych na mecz (PPG) – To podstawowy wskaźnik, który pozwala ocenić skuteczność defensywy drużyny. W Polskiej Lidze Koszykówki  zespoły, które mają niską średnią liczbę punktów traconych na mecz, zwykle osiągają lepsze wyniki. Drużyny, które pozwalają rywalom zdobywać mniej niż 80 punktów na mecz, często znajdują się w czołówce tabeli[6].
• Przechwyty i bloki – Statystyki te pokazują jak wymuszane są błędy u rywala. Im więcej przechwytów i bloków, tym większa szansa na zatrzymanie ataku przeciwnika.

Trenerzy PLK często kładą duży nacisk na dostosowanie obrony do indywidualnych umiejętności zawodników, a także na analizowanie słabości rywala. Pomaga im w tym analiza wideo, która pozwala zidentyfikować schematy w grze przeciwnika. Koszykarze mogą analizować dane dotyczące gry przeciwnika, takie jak jego ulubione zagrywki, miejsce na boisku, w którym jest najbardziej skuteczny, oraz jego słabości w obronie.

Kolejnym elementem w koszykówce jest atak. Skuteczność drużyny w ofensywie może w dużym stopniu przekładać się na ostateczny wynik spotkania, a odpowiednia analiza statystyczna pozwala zrozumieć, jakie czynniki wpływają na sukces drużyny w ataku. Statystyki pokazują, że rzuty za trzy punkty są najbardziej efektywną formą zdobywania punktów. W sezonie 2023/24 średnia skuteczność takich rzutów wynosiła 36%, podczas gdy dla rzutów dwupunktowych wynosiła 55%[7]. Atak jest analizowany pod kątem kilku podstawowych wskaźników:

• Liczba zdobywanych punktów na mecz – Zespoły, które potrafią zdobywać średnio więcej niż 80 punktów na mecz, mają większe szanse na wygranie meczu,
• Skuteczność rzutów z gry (FG%) – Mówi nam o efektywności drużyny w kontekście całego meczu. Wysoka skuteczność, np. powyżej 50% z gry, jest często spotykana w drużynach, które dominują ofensywnie,
• Asysty – Drużyny z wysoką liczbą asyst często grają w sposób zespołowy, co pozwala im zdobywać punkty w różnych formacjach i sytuacjach,
• Liczba posiadanych piłek (Possessions) – Zespoły, które posiadają więcej piłek, zazwyczaj mają większe szanse na zdobycie punktów.

Przykładem drużyny, która była skuteczna w ofensywie, jest Start Lublin, która w ostatnich sezonach regularnie zdobywała średnio ponad 80 punktów na mecz, opierając swoją grę na wysokiej skuteczności rzutów z gry i za trzy punkty. Analityka w koszykówce

Rola trenera w koszykówce wykracza daleko poza zarządzanie zespołem w trakcie meczu. Trenerzy analizują dane dotyczące formy zawodników, ich skuteczności w różnych sytuacjach oraz preferencji przeciwników. Używają systemów takich jak Synergy Sports, które dostarczają szczegółowych raportów dotyczących zachowań drużyny na boisku. Kolejną ważną postacią jest kapitan drużyny pełni kluczową rolę w motywowaniu zespołu oraz w utrzymaniu wysokich morali. Jest on również przekaźnikiem pomiędzy trenerem a zespołem.

Motywacja w koszykówce to nie tylko kwestia indywidualnych celów, ale także spójności drużyny. Zgrany zespół, który potrafi wspierać się nawzajem, osiąga lepsze wyniki niż zespół złożony z indywidualnych gwiazd. W 2021 zespół CBK Mersin Yenisehir Bld posiadał w swojej drużynie 7 zawodniczek, które występują w WNBA. W żadnej innej drużynie nie było aż tylu koszykarek na tak wysokim poziomie, co powinno zagwarantować im zwycięstwo w EuroCup Women. Jednak drużyna zakończyła klasyfikacje w półfinale[8]. Dlatego w budowaniu zespołu ważne jest posiadanie zarówno gwiazd jak i zawodników dla których dobro drużyny jest ważniejsze niż indywidualne osiągnięcia. Techniki budowania zespołu, takie jak wspólne wyjazdy integracyjne czy warsztaty z psychologii grupowej, mogą zwiększyć poczucie jedności i poprawić komunikację na boisku.

Efektywność zawodnika

Efektywność koszykarza to złożony aspekt gry, na który składają się umiejętności techniczne, przygotowanie fizyczne, odporność psychiczna oraz zdolność do utrzymania koncentracji w kluczowych momentach. Aby ją maksymalizować, konieczne jest kompleksowe podejście, łączące zaawansowaną analitykę, odpowiednie narzędzia treningowe i pracę nad aspektem mentalnym. Analityka w koszykówce.

Kluczowym miernikiem efektywności koszykarza jest skuteczność w kończeniu akcji punktowych czyli liczba zdobytych punktów w stosunku do liczby prób. Wskaźnik TS% (True Shooting Percentage) uwzględnia rzuty za dwa, trzy punkty oraz rzuty wolne. Nikola Jokić w sezonie 2023 osiągnął TS% na poziomie 68,6%, co czyniło go jednym z najbardziej efektywnych graczy w lidze NBA[9]. Emmanuel Lecomte, zawodnik drużyny Start Lublin, w obecnym sezonie nie pomylił się ani razu z linii rzutów wolnych. Gdy przeciwna drużyna zostanie ukarana faulem technicznym to właśnie on podchodzi do dodatkowego rzutu[10].

Kolejnym ważnym aspektem jest analiza wideo, która pozwala zidentyfikować obszary na boisku, z których rzuty są najskuteczniejsze dla konkretnego zawodnika. Dzięki temu można dostosowywać  treningi ukierunkowane na oddawanie rzutów w danych strefach tzw. „hot zones”.

Efektywność koszykarza nie ogranicza się do umiejętności technicznych, psychika odgrywa ogromną rolę. Zawodnicy z wysokim poziomem odporności psychicznej są w stanie zachować zimną krew i skutecznie realizować założenia trenera. Trenerzy wykorzystują symulacje sytuacji stresowych, które odtwarzają warunki presji czasowej lub obecności przeciwnika, co pomaga zawodnikom budować nawyki radzenia sobie ze stresem.

Współczesny sport coraz częściej uwzględnia pracę nad aspektem mentalnym jako kluczowy element osiągania sukcesów. Wielu koszykarzy decyduje się na współpracę z mental coachami, którzy pomagają im radzić sobie z presją, poprawiać koncentrację oraz budować pewność siebie. Największe gwiazdy NBA tacy jak Kobe Bryant, Michael Jordan czy Shaquille O’Neal twierdzą, że współpraca z psychologiem sportowym była nieodłącznym elementem ich sukcesu[11].

Inspiracje od najlepszych

Koszykówka to nie tylko fizyczna siła, technika i taktyka, ale także analiza danych. Najlepsi koszykarze coraz częściej korzystają z narzędzi analitycznych, aby doskonalić swoje umiejętności, poprawić efektywność w meczach i unikać kontuzji. Wykorzystanie analityki sportowej stało się standardem w profesjonalnym sporcie. Oto jak czołowi zawodnicy wykorzystują narzędzia analityczne:

• Stephen Curry, rekordzista w liczbie celnych rzutów za trzy punkty, jest doskonałym przykładem wykorzystania analityki. Jego skuteczność wynosi średnio 42,8%, co czyni go jednym z najlepszych strzelców w historii. Analiza biomechaniczna pozwala mu doskonalić technikę rzutową, co przekłada się na jego niesamowitą skuteczność[12].          
• Kobe Bryant słynął z legendarnej etyki pracy i skrupulatnej analizy swojej gry. Jego podejście do analizy przeciwników oraz własnych występów było wzorem dla wielu współczesnych graczy, którzy coraz częściej korzystają z zaawansowanych narzędzi, by osiągnąć podobne rezultaty.

Podsumowanie

Analityka w koszykówce staje się podstawowym narzędziem sukcesu, zarówno dla zawodników, jak i trenerów. Od monitorowania zdrowia, przez optymalizację treningów, aż po analizę strategii – dane odgrywają kluczową rolę w każdej fazie przygotowania i rywalizacji.

Olga Trzeciak, 21.01.2025

---

[1] https://www.polar.com/pl/sensors/h10-heart-rate-sensor

[2] https://pid.edu.pl/aktualnosci/skladniki-odzywcze-w-diecie-sportowca-kto-uklada-diete-osobie-aktywnej/?utm_source=chatgpt.com

[3] https://grind-house.pl/odzywianie-i-performance/dieta-koszykarza-odzywianie-i-suplementacja/#:~:text=Zapotrzebowanie%20na%20energi%C4%99%20dla%20koszykarzy,mog%C4%85%20osi%C4%85ga%C4%87%20nawet%203500%20kcal.

[4] https://www.gssiweb.org/sports-science-exchange/article/physiologic-profile-of-basketball-athletes#:~:text=Average%20VO2max%20values%20for%20female,higher%20aerobic%20capacity%20than%20centers.

[5] https://www.nba.com/stats/players/speed-distance?CF=DIST_MILES*GE*1&Season=2023-24

[6] https://plk.pl/tabele

[7] https://plk.pl/archiwum/26/statystyki-druzynowe

[8] https://www.fiba.basketball/en/history/165-fiba-womens-european-club-competitions-tier-2/208435#PO

[9] https://www.basketball-reference.com/players/j/jokicni01.html

[10] https://plk.pl/zawodnicy/108689/emmanuel-lecomte/statystyki

[11] https://maximizethemind.com/famous-athletes-who-believe-in-sports-psychology/#:~:text=Basketball%20Players%20Who%20Know%20the,integral%20part%20of%20their%20success.

[12] https://www.nba.com/stats/player/201939