Technologia blockchain w logistyce
W dzisiejszym dynamicznym i globalnym środowisku biznesowym logistyka jest jednym z kluczowych elementów zapewniającym płynną i efektywną działalność przedsiębiorstw. Sprawny przepływ towarów, od producentów do klientów, to zasadniczy aspekt prowadzący do sukcesu przedsiębiorstwa na rynku. Osiągnięcie tego związane jest ze skomplikowanym zarządzaniem łańcucha dostaw, które wymaga nie tylko doskonałej organizacji, ale także szybkości, precyzji i niezawodności. Rynek usług logistycznych staje więc przed wyzwaniem nadążania za wysokim tempem postępu technologicznego w warunkach hiperkonkurencji, czyli intensywnej rywalizacji podmiotów. Wyzwania związane z nieustającym postępem cywilizacji skłaniają do inwestowania w nowe technologie wśród przedsiębiorstw, które pragną utrzymać silną pozycję na rynku.
W obszarze logistyki wdrażane są wszelkie nowości technologiczne w celu dostarczania coraz bardziej wyrafinowanych rozwiązań dla klientów, podnoszenia wydajności czy redukcji kosztów. Rosnące możliwości przetwarzania danych pozwalają na szybkie i trafne przewidywanie przyszłych zachowań konsumenckich. Przed współczesną logistyką bowiem stawia się cele takie jak: oszczędność pracy, standaryzacja, elastyczność, bezpieczeństwo relacji organizacyjnych oraz dopasowanie do rosnących potrzeb klienta.
Współczesny rozwój technologii informacyjnych i cyfryzacja procesów biznesowych przyczyniają się do znaczących zmian w funkcjonowaniu przedsiębiorstw oraz całych sektorów gospodarki. Nowe realia biznesowe wiążą się z otwartością na odmienne od dotychczasowych rozwiązań wprowadzanych na rynek. Warto zauważyć, że innowacje technologiczne, takie jak m.in. sztuczna inteligencja, Internet Rzeczy (IoT), chmura technologiczna, czy wirtualna i rozszerzona rzeczywistość, mogą znacząco wpływać na transformację sektora logistycznego. Kolejna z technologii, która może mieć rewolucyjne znaczenie w logistyce, to blockchain. Technologia ta staje się coraz bardziej zauważalna jako potencjalne narzędzie, które może zrewolucjonizować obszar logistyki.
Blockchain to zdecentralizowana technologia przechowywania danych, która zapewnia bezpieczne i niezmienne transakcje. Mówiąc prosto, blockchain jest cyfrową księgą, która jest w zasadzie elektroniczną wersją papierowej księgi rachunkowej i jest odpowiedzialna za rejestrowanie listy transakcji, które dokonywane są w ramach sieci. Podstawową ideą technologii blockchain jest tworzenie łańcucha bloków, gdzie każdy blok zawiera informacje o transakcjach, które zostały przeprowadzone. Każdy taki blok zawiera zestaw transakcji, a po dodaniu do łańcucha jest chroniony za pomocą kryptografii. To oznacza, że dane w blockchainie są niepodważalne i niemożliwe do modyfikacji, co sprawia, że jest idealnym narzędziem do zapewnienia integralności danych w logistyce. Technologia ta wywodzi się z wirtualnej kryptowaluty – powstała na potrzeby cyfrowej waluty BITCOIN, jednak obecnie znajduje coraz więcej zastosowań w różnych dziedzinach gospodarki.
Tabela 1. Cechy blockchain
| Cecha | Opis |
| Dostępność danych | – Wielu partnerów biznesowych może pracować nad tym samym dokumentem w czasie rzeczywistym bez utraty danych. – Wszystkie dane przechowywane mają formę cyfrową, co eliminuje konieczność sporządzania dokumentacji papierowej. – Każdy użytkownik ma możliwość śledzenia wszystkich wcześniejszych informacji i zmian. – Brak centralnej instytucji odpowiedzialnej za weryfikację i udostępnianie danych. |
| Bezpieczeństwo | – Blockchain jest technologią zdecentralizowaną, a jego dane udostępnia się za pośrednictwem cloud (chmury obliczeniowej), co oznacza, że zapisy publikuje się z wykorzystaniem Internetu, jednak dostęp do zakodowanych informacji nie jest automatyczny, gdyż partner biznesowy musi zweryfikować dostęp do określonych danych i wyrazić na niego zgodę. – Brak możliwości manipulowania i fałszowania informacji w blokach z uwagi na fakt, iż każdy nowy zapis to informacja w nowym bloku. – Rozproszony i szyfrowany charakter łańcuchów bloków sprawia, że trudno je złamać (to szansa na większe bezpieczeństwo Internetu Rzeczy). – Możliwość widoku konkretnego łańcucha jedynie dla osób, które posiadają uprawnienia do jego otwierania i przeglądania zawartych w nim danych. |
| Transparentność | – Każdy z partnerów biznesowych ma obowiązek przesyłania aktualnych cyfrowych danych. – Każdy z partnerów biznesowych może stale sprawdzać i monitorować dane. – Akceptacja transakcji odbywa się na zasadzie porozumienia (ang. consensus), co oznacza, że więcej niż połowa węzłów musi potwierdzić daną operację (handlową) i uzgodnić kolejność transakcji. – Rejestr transakcji ma publiczny charakter i stosuje datownik (ang. timestamp), żeby oznaczyć czas operacji. |
Współczesna logistyka, mająca wymiar globalny, musi charakteryzować się zdolnością do adaptacji i szybkiego reagowania na nowe możliwości biznesowe, wynikające z postępującej cyfryzacji oraz rozwoju technologicznego. W obliczu stale rosnącego zakresu, złożoności i dynamiczności procesów logistycznych, istnieje coraz większa potrzeba implementacji innowacyjnych rozwiązań w tej dziedzinie. Rozwój logistyki, mający coraz większy wpływ na gospodarkę zarówno w sposób bezpośredni, jak i pośredni, niesie ze sobą liczne wyzwania, które wymagają skutecznych strategii adaptacyjnych i efektywnego wykorzystania dostępnych zasobów informacyjnych. Wyzwania stawiane przed logistyką nie ograniczają się tylko do transportu czy magazynowania. Obecnie są związane głównie z procesami zarządzania i koordynowania działań między firmami w łańcuchu dostaw w czasie rzeczywistym – umiejętnością reakcji na szybko zmieniający się popyt.
Potencjał technologii blockchain został zauważony w logistyce w zarządzaniu łańcuchem dostaw dla identyfikowalności produktów podczas każdego etapu procesu wytwarzania i monitorowania wysyłek, co jest istotne z punktu widzenia globalnych przepływów procesów i towarów, do których zalicza się m.in. produkty farmaceutyczne, produkty żywnościowe, czy też produkty luksusowe. Z kolei kompatybilność z istniejącymi rozwiązaniami technologicznymi, takimi jak np. GPS, RFID (ang. Radio-Frequency Identification), Internet of Things, umożliwia dokładne śledzenie przemieszczania się towarów, uwzględniając czas rejestracji w poszczególnych punktach kontrolnych. System pozwala użytkownikom na bezpieczne dokumentowanie transakcji w rozszerzonym łańcuchu dostaw, począwszy od produkcji, przez dystrybucję aż po jego sprzedaż. Zastosowanie technologii blockchain w logistyce może przyczyniać się do: poprawy efektywności, obniżenia kosztów przetwarzania, bezpieczeństwa transakcji i produktów, poprawy jakości danych, zwiększenia satysfakcji klienta oraz większego zaufania do marki.
Tabela 2. Przykłady firm i obszary wykorzystania technologii blockchain
| Firma | Obszar wykorzystania technologii blockchain |
| Wal-Mart | Amerykańska sieć supermarketów, wykorzystując blockchain, liczy na większą kontrolę i możliwość lepszego czuwania nad jakością i świeżością sprzedawanej żywności na każdym etapie jej wytworzenia, począwszy od farm, skąd pochodziły zwierzęta, przez zabiegi medyczne, którym je poddawano, paszę, którą były karmione i zakład, w którym powstała dana partia żywności, aż po hurtownię, gdzie przechowywano gotowy produkt, zanim trafił do punktu sprzedaży detalicznej. |
| UPS | Jednym z zastosowań blockchain, z których może skorzystać UPS, jest możliwość digitalizacji usług celnych świadczonych przez firmę, co poprawia niezawodność tych usług, zmniejsza liczbę analogowych dokumentów i procesów administracyjnych oraz usprawnia komunikację między UPS, klientami a rządowymi organami celnymi. |
| Maersk | Duńska firma transportowa będąca jednym z największych operatorów kontenerowych na świecie używa blockchaina do zarządzania globalną logistyką, co oznacza śledzenie kontenerów przez całkowitą cyfryzację wszystkich etapów transportu, od nadania przesyłki w porcie do jej odbioru w miejscu docelowym. Dzięki kompatybilności z urządzeniami IoT, system rejestruje temperaturę czy poziom wilgotności, a parametry transportu towarów są zapisywane i przechowywane w rejestrze blockchain. |
| Carrefour | Podobnie jak wspomniany wcześniej Wal-Mart, europejska sieć supermarketów, dzięki omawianej technologii, chce uzyskać gwarancję pełnej przejrzystości procesów produkcji oraz możliwość dokładnego śledzenia drogi produktów w całym łańcuchu dostaw |
| Samsung | Koreański gigant technologiczny rozważa również wykorzystanie blockchaina do zarządzania swoją globalną siecią łańcucha dostaw, aby śledzić przesyłki o dużej wartości. |
Zarówno w logistyce, jak i w innych sektorach gospodarki można wyodrębnić następujące korzyści płynące z wdrożenia technologii blockchain:
- wyeliminowanie pośredników w przypadku płatności – transfer pieniężny odbywa się bezpośrednio pomiędzy dostawcami a klientami;
- szybsze rozliczenia – transakcje realizowane są w czasie rzeczywistym;
- szybsze rozpowszechnianie danych wśród zainteresowanych stron;
- obniżenie kosztów – automatyzacja procesów pozwala na lepsze wykorzystanie zasobów ludzkich, poprzez wyeliminowanie konieczności wykonywania zadań powtarzalnych; niższe opłaty w porównaniu do tradycyjnych transakcji;
- przejrzystość transakcji – każdy z uczestników blockchain ma możliwość wglądu w rejestr;
- bezpieczeństwo danych – na skutek braku możliwości zmiany wprowadzanych zapisów oszustwa są prawie niewykonalne;
- budowa zaufania klientów w kwestii bezpieczeństwa produktów w łańcuchu dostaw;
- możliwość uniknięcia ryzyka finansowego związanego z wahaniami kursów walutowych;
- możliwość śledzenia drogi produktu na każdym etapie łańcucha dostaw.
Źródło:
- Wodnicka M., Technologie blockchain przyszłością logistyki, Uniwersytet Łódzki Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Łódź 2019
- Trzop A., Przegląd rozwiązań z zakresu przemysłu 4.0 stosowanych w obszarze logistyki, Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej, Organizacja i Zarządzanie, nr 81, Politechnika Poznańska, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań 2020
- https://businessinsider.com.pl/poradnik-finansowy/blockchain-na-czym-polega/fdctpsb, (dostęp dnia 9.05.2024 r.)
Autorzy: Monika Ludwiczak, Barbara Czausz
